درمان آفت دهان کودکان یکی از مهمترین دغدغههایی است که ذهن بسیاری از والدین را درگیر خود میکند. آفتها زخمهای دهانی هستند که به علل مختلفی از جمله عفونت ویروسی، حساسیت غذایی و دارویی بروز پیدا میکنند و در بسیاری از اوقات بهصورت خودبهخود درمان میشوند؛ اما گاها شاهد تکرار و بروز مکرر این زخمها خواهیم بود که این مورد باید توسط پزشک بررسی و درمان شود. برای درمان آفت دهان کودکان پزشک ممکن است قطرهها یا شربتهایی را تجویز کند که خواص ضدقارچی دارند و ضمن درمان این عارضه، سیستم ایمنی کودک را افزایش میدهند. همچنین رعایت رژیم غذایی سالم از جمله نکاتی است که پزشکان برای پیشگیری و درمان این عارضه گوشزد میکنند.
آفت دهان کودکان چیست؟
آفت دهان کودکان، زخمی است که در دهان بروز پیدا میکند و بهدلیل درد و ناراحتی که ایجاد میکند، میتواند مانع از غذا خوردن کودک شود. زخمهای آفت، مشابه جوشهای سرسفید هستند که در وسط سفید بوده و در اطراف محدودهای ملتهب و قرمز را پدید میآورند. این زخمها گاها بهصورت متعدد و مکرر مشاهده میشوند که در این صورت باید به دندانپزشک اطفال مراجعه نمایید؛ اما در بسیاری از موارد نیز خودبهخود درمان میشوند. درواقع آفت دهان کودکان از این جهت بسیار حائز اهمیت است که میتواند در خوردن و نوشیدن کودک اختلال ایجاد کرده و باعث کمآبی بدن و عدم رشد کافی کودک (بهدلیل نخوردن غذا و عدم تامین مواد مغذی لازم) شود.
علائم آفت دهان در کودکان
آفت دهان در کودکان میتواند با علائم و نشانههای گوناگونی همراه باشد. از جمله این علائم عبارتند از:
- زخمهایی مشابه جوش سرسفید که در قسمت وسط سفید هستند و در اطراف قرمز. این قرمزی نشانه التهاب ناحیه بروز آفت است.
- اندازه زخم حاصل از آفت حداکثر 6 میلیمتر است.
- توجه داشته باشید که زخمهای داخل دهان آفت محسوب میشوند و زخمهای خارج از دهان که روی صورت مشاهده میشوند، شامل این مورد نیستند.
- بهطور معمول حداکثر 3 عدد آفت در دهان کودکان بروز پیدا میکند و نه بیشتر.
- آفتهایی که در دهان نوزادان بروز پیدا میکنند، در هر حالت (حتی در مواقعی که غذا مصرف نمیشود)، با درد همراه هستند.
برخلاف تصور عموم، آفتها با تب و لرز همراه نیستند.
بیشتر بخوانید: جرمگیری دندان کودکان
دلایل بروز آفت دهان در کودکان
آفت دهان در کودکان به علل مختلفی بروز پیدا میکند. با وجود اینکه بسیاری از عوامل میتوانند در بروز این عارضه نقش داشته باشند؛ اما همچنان علت مشخصی را نمیتوان برای آن معرفی نمود. موارد زیر از جمله علل بروز آفت در دهان کودکان محسوب میشوند:
- ضعیف بودن سیستم ایمنی
- استفاده از بعضی داروهای خاص که با این عارضه همراه هستند.
- تغذیه ناسالم و نامناسب
- عدم رعایت بهداشت و ورود باکتریها به دهان
- زخمهای دهانی
- تنش و اضطراب
- حساسیت به برخی مواد غذایی و خوراکیها
شایان ذکر است که آفت دهان در کودکان قابل سرایت نیست و نمیتواند از کودکی به کودک دیگر منتقل شود. بنابراین این مورد از علل بروز آفت محسوب نمیشود.
بیشتر بخوانید: مراقبت از دندان کودکان
روشهای خانگی درمان آفت دهان کودکان
برای درمان خانگی آفت دهان کودکان روشهای مختلفی وجود دارد. از جمله این روشهای ساده و درعینحال موثر میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- شستشوی دهان با آب نمک؛ با خواص ضد باکتریایی این محلول ساده، میتوانید به تسریع بهبودی آفت کمک کنید. به این منظور یک تا دو قاشق چایخوری نمک را در یک فنجان آب گرم حل کنید و سپس بهطور روزانه، برای چند مرتبه و هربار به مدت 20 تا 30 ثانیه، آن را در دهان بگردانید. پس از اینکه آفتها بهخوبی در معرض آب نمک قرار گرفتند، داشتن کمی احساس درد و سوزش طبیعی است. در نهایت بعد از غرغره کردن، آب نمک را تف کنید.
- عسل؛ استفاده از خواص ضدباکتریایی و معجزهآسای عسل برای کودکان بالای یک سال توصیه میشود. کافیست مقداری عسل را برای چند دقیقه روی آفت بمالید تا نهتنها درد و ناراحتی ناشی از آن بهبود یابد؛ بلکه از بروز عفونت ثانویه نیز جلوگیری شود.
- کمپرس یخ؛ برای بهبود درد و ناراحتی ناشی از آفت، اگر بزرگسال هستید میتوانید یخ بمکید. اما این کار برای کودکان چندان ایمن و مناسب نیست. بهتر است برای کودکان چند تکه یخ را در نایلون قرار داده؛ در پارچهای بپیچید و بهصورت غیر مستقیم در ناحیه ملتهب قرار دهید.
بابونه، روغن نارگیل، جوش شیرین، سرکه سیب و روغن زیتون، از دیگر مواردی هستند که برای درمان خانگی آفت دهان کودکان میتوانند کارآمد باشند؛ اما بهتر است برای درمان آفت دهان کودکان به پزشک مراجعه فرمایید.
درمان آفت دهان توسط دندانپزشک
درصورتیکه آفت دهان کودکان با رعایت تغذیه سالم برای دندان های کودکان و روشهای خانگی درمان نشود و دردناکتر از قبل و بهصورت مکرر بروز یابد، الزامی است که کودک به پزشک متخصص مراجعه نماید. ایشان برای تشخیص دقیق آفت، ممکن است از آزمایش خون یا نمونه برداری و کشت بافت زخم دهان کمک بگیرند و در نهایت براساس سن، نوع و شدت زخم، شرایط سلامت و سوابق دارویی کودک، روش درمانی مناسب را ارائه دهند.
ایشان با تجویز قطرهها و شربتها، عوامل میکروبی موثر در بروز آفت را برطرف مینمایند و سیستم ایمنی کودک را تقویت میکنند. همچنین ایشان ممکن است با تجویز ژلهای بیحس کننده، درد و ناراحتی ناشی از آفت را بهبود دهند تا کودک بتواند با کاهش درد، بهراحتی بخورد و بیاشامد. این ژلها ۱۰ دقیقه قبل از مصرف غذا، با استفاده از گوش پاککن بر روی آفت قرار میگیرند و باعث بیحسی آن میشوند. توجه کنید که مصرف کافی غذا و آب، سیستم ایمنی کودک را تقویت نموده و روند بهبودی را تسریع میکند.
مصرف دهانشویه یا فلوراید برای بهبود آفت دهان کودکان کمککننده است؛ اما برای بهبود آفت نوزادان به هیچ وجه نباید از آن استفاده نمود. همچنین شربت دیفن هیدرامین با صلاحدید پزشک میتواند برای بهبود آفت مورد استفاده قرار گیرد.
غذاها و نوشیدنیهای مناسب برای کودکان مبتلا به آفت
برای کودکان مبتلا به آفت دهان، غذاها و نوشیدنیهایی مناسب هستند که کودک نسبتبه آنها آلرژی نداشته و همچنین جویدن آنها آسان باشد. مصرف میوهها و بهخصوص مرکباتی مثل پرتقال و لیمو شیرین که غنی از ویتامین C هستند، با تقویت سیستم ایمنی کودک برای بهبود آفت توصیه میشود. لازم به ذکر است تا زمان بهبودی آفتها، باید از مصرف غذاهای شور، تند، داغ و اسیدی مثل لیموترش، گوجه فرنگی و… که زخم را تحریک میکنند، شدیدا پرهیز کرد.
از طرفی بهتر است کودک به جای سه وعده غذایی بزرگ و حجیم، در ۵ تا ۶ وعده کوچک، غذای خود را میل نماید. توجه کنید که تا زمان بهبودی آفت، محصولات لبنی شامل شیر، ماست، پنیر، لوبیای پخته شده و نرم، سوپ خامهای یا پوره، سبزیجات پوره شده از جمله سیبزمینی و هویج، بستنی، پاستای نرم، برنج سفید پخته شده و غذاهایی مشابه اینها که جویدن آنها راحت است، بهترین گزینه برای تغذیه کودک هستند.
پیشگیری از آفت دهان در کودکان
برای پیشگیری از آفت دهان کودکان، باید به حساسیتهای غذایی کودکان توجه کرد. مصرف غذاهایی که کودک نسبتبه آنها آلرژی دارد، میتواند موجب بروز آفت شود. خوب است برای جلوگیری از آفت دهان، کودک با مصرف میوهها و رعایت رژیم غذایی سالم، سیستم ایمنی خود را تقویت کند. تقویت سیستم ایمنی و مصرف غذاهای سالم تا حد زیادی از بروز بیماریهای مختلف از جمله آفت دهان جلوگیری میکند.
سوالات متداول
تشخیص آفت دهان در کودکان، با بررسی زخم قابل انجام است؛ اما گاها پزشک جهت تشخیص بهتر، توصیه میکند کودک برای انجام آزمایش خون، نمونهبرداری و کشت بافت زخم نیز اقدام نماید.
مهمترین عارضهای که با بروز آفت گریبانگیر کودک میشود، امتناع از خوردن غذا است. کودکانی که به آفت دهان مبتلا هستند، با خوردن غذا درد زیادی را احساس میکنند و به همین دلیل از خوردن غذا سر باز میزنند. نخوردن غذا مانع از تامین مواد مغذی و رشد کافی کودک میشود.
هنگامیکه زخم دهان کودک دردناکتر شد و یا بعد از گذشت 14 روز، بهبود نیافت، لازم است به پزشک مراجعه فرمایید. تب، علائم عفونت مثل تورم و ترشح چرک، علائم کمآبی بدن مثل تشنگی، تیره بودن ادرار و خشکی دهان، از دیگر نشانههایی هستند که با مشاهده آنها باید هرچه سریعتر به پزشک مراجعه کرد.
نگاهی کلی به دلایل و روشهای پیشگیری از آفت دهان در کودکان
در این مطلب هر آنچه لازم بود در مورد علل، علائم و روشهای پیشگیری و درمان آفت دهان کودکان بدانید را شرح دادیم. چنانچه کودکتان دچار آفت دهان شده و از خوردن غذا امتناع میکند، هرچه زودتر به پزشک مراجعه فرمایید و اقدامات لازم جهت درمان این عارضه را پیگیری کنید. همچنین جهت پیشگیری از بروز مجدد و مکرر آفتها، نظارت دقیقی بر رژیم غذایی کودک داشته باشید.