اپن بایت به عنوان ناهنجاری های رایج در ارتودنسی دندان شناخته شده است که در آن، هنگام بسته بودن فک ها، بین دندان های فک بالا و پایین فاصله ای باقی میماند و دندان ها به طور طبیعی روی هم قرار نمیگیرند. این مشکل هم از نظر عملکردی مثل بلع، تکلم و جویدن غذا و هم از نظر زیبایی تاثیر منفی بر کودک میگذارد. تشخیص و درمان به موقع اپن بایت در کودکان نقش مهمی در پیشگیری از مشکلات جدی در آینده دارد. در این مقاله به معرفی اپن بایت، انواع، علت ها، علائم، روش های تشخیص و راهکارهای درمانی در سنین کودکی میپردازیم.
اپن بایت دندان چیست؟
اپن بایت نوعی ناهنجاری دهان و دندان است که در آن هنگام بسته بودن دهان، دندان های جلویی یا عقبی فک بالا و پایین تماس مناسبی با یکدیگر ندارند. این مشکل باعث ایجاد یک فضای باز بین دندان ها میشود که عملکرد دهانی کودک را تحت تاثیر قرار میدهد. در حالت طبیعی، هنگام بسته بودن فک، دندان های بالایی کمی جلوتر از دندان های پایین قرار میگیرند، اما در اپن بایت این تماس به درستی صورت نمیگیرد.
بیشتر بخوانید: فلوراید تراپی در کودکان
انواع اپن بایت دندان
اپن بایت دندان بر اساس ناحیه درگیر و منشا ایجاد به چند دسته مختلف تقسیم میشود که در ادامه هر کدام را توضیح خواهیم داد.
- اپن بایت قدامی: شایع ترین نوع اپن بایت است که در آن دندان های جلویی فک بالا و پایین هنگام بسته بودن فک ها روی هم قرار نمیگیرند و بین آن ها فاصله دیده میشود.
- اپن بایت خلفی: در این نوع، دندان های عقبی فک بالا و پایین با یکدیگر تماس ندارند. این وضعیت نادرتر است و در کودکان به دلایل رشدی یا اسکلتی رخ میدهد.
- اپن بایت اسکلتی: در این نوع، مشکل مربوط به ساختار استخوان فک و نحوه رشد آن است. این نوع اپن بایت ژنتیکی بوده و با ناهنجاری های اسکلتی دیگر نیز همراه است.
- اپن بایت دندانی: در این حالت، علت ناهنجاری مربوط به وضعیت دندان هاست، نه استخوان فک. این نوع در اثر عادات دهانی نادرست مثل مکیدن انگشت یا پستانک به وجود میآید.
بیشتر بخوانید: دندان درد در کودکان
علل اپن بایت دندان
عوامل مختلفی باعث ایجاد اپن بایت در کودکان میشوند. برخی از این علت ها قابل پیشگیری هستند و برخی دیگر زمینهی ژنتیکی دارند. در ادامه دلایل اصلی ایجاد اپن بایت بیان شده است.
- عادات دهانی نادرست: مانند مکیدن انگشت شست، استفاده طولانی از پستانک یا شیشه شیر
- فشار زبان به دندانها : هنگام بلع یا صحبت کردن، اگر کودک زبانش را به جلو فشار دهد، موجب اپن بایت میشود
- ژنتیک و وراثت: در برخی موارد، ساختار فک به صورت ارثی به گونه ای رشد میکند که تماس صحیح بین دندان ها برقرار نمیشود
- مشکلات اسکلتی: اختلال در رشد فک بالا یا پایین
- اختلالات نورولوژیکی یا عضلانی: در کودکان مبتلا به فلج مغزی یا بیماری های عصبی عضلانی احتمال ایجاد اپن بایت بیشتر است.
بیشتر بخوانید: ترتیب افتادن دندان های شیری
علائم اپن بایت دندان در کودکان
تشخیص به موقع اپن بایت در کودکان اهمیت زیادی دارد. برخی از نشانه ها و علائم قابل مشاهده عبارتند از:
- فاصله قابل مشاهده بین دندان های جلویی یا عقبی هنگام بسته بودن دهان
- مشکل در تلفظ برخی حروف به ویژه صداهای س ، و ، ز
- سختی در جویدن و گاز زدن غذاهای خاص مثلاً سیب یا ساندویچ
- بلع غیرطبیعی یا بیرون زدن زبان هنگام بلع
- ظاهر غیرطبیعی لب ها یا لبخند در حالت عادی
- سایش غیرطبیعی دندان ها یا عدم تماس صحیح دندان ها در عکس رادیوگرافی
تشخیص اپن بایت دندان
تشخیص اپن بایت با معاینه بالینی و بررسی سوابق بیمار آغاز میشود. مراحل تشخیص شامل موارد زیر است.
- بررسی عادات دهانی کودک: مانند مکیدن انگشت، استفاده از پستانک و الگوی بلع
- معاینه فیزیکی دهان و فکها: دندانپزشک یا ارتودنتیست نحوه تماس دندان ها در حالت استراحت و هنگام بسته بودن فک را بررسی میکند.
- تصویربرداری: عکس های رادیوگرافی پانورامیک (OPG) یا سفالومتری برای بررسی وضعیت استخوان فک و الگوی رشد ضروری است.
- مدلسازی دندانی: گاهی با قالب گیری از دهان کودک مدل گچی تهیه میشود تا وضعیت دقیق فک و دندان ها بررسی شود.
- تشخیص افتراقی با دیگر ناهنجاریها: تشخیص دقیق اپن بایت از ناهنجاری هایی مثل کراس بایت یا دیپ بایت مهم است.
درمان اپن بایت دندان کودکان
درمان اپن بایت به سن کودک، نوع ناهنجاری و شدت مشکل بستگی دارد. در سنین پایین، درمان ساده تر است و احتمال نیاز به جراحی در بزرگسالی کاهش مییابد. روش های درمان شامل:
حذف عادات نادرست
در صورتیکه اپن بایت ناشی از مکیدن انگشت یا استفاده طولانی مدت از پستانک باشد، توقف این عادات اولین قدم در درمان است. در بسیاری موارد، فقط با حذف این رفتارها، مشکل به مرور زمان خود به خود اصلاح میشود.
درمانهای ارتودنسی پیشگیرانه
برای کودکان بین ۶ تا ۱۰ سال، دستگاه های متحرک ارتودنسی یا گارد زبان تجویز میشود تا فشار زبان را کنترل کرده و تماس دندان ها اصلاح شود.
ارتودنسی ثابت
در موارد شدیدتر یا در سنین بالاتر، نیاز به استفاده از براکت های ارتودنسی است تا دندان ها به جایگاه صحیح خود بازگردند.
جراحی فک در نوجوانان و بزرگسالان
اگر اپن بایت اسکلتی شدید باشد و با ارتودنسی قابل اصلاح نباشد، در سنین بعد از بلوغ ممکن است نیاز به جراحی ارتوگناتیک وجود داشته باشد.
گفتاردرمانی و کار با زبان
در مواردی که فشار زبان باعث اپن بایت شده باشد، درمان با گفتار درمانگر برای اصلاح الگوی بلع و تلفظ توصیه میشود.
جمع بندی
اپن بایت دندان در کودکان یک ناهنجاری رایج اما قابل درمان است که با تشخیص به موقع و اقدامات پیشگیرانه میتوان از عواقب آن در بزرگسالی جلوگیری کرد. آگاهی والدین نسبت به علائم اولیه، بررسی عادات دهانی کودک و مراجعه منظم به دندانپزشک، نقش حیاتی در کنترل و درمان این مشکل دارد. هرچه درمان در سنین پایین تر آغاز شود، روند اصلاح سریع و نیاز به درمان های پیچیده در آینده کمتر خواهد بود.
سوالات متداول درباره اپن بایت دندان کودکان
اگرچه اپن بایت قدامی شایع است، اما دندانهای عقبی هم دچار این مشکل میشوند که به آن اپن بایت خلفی گفته میشود.
در اکثر کودکان تا قبل از بلوغ، درمان غیر جراحی ممکن است. پس از بسته شدن صفحات رشد استخوانی در حدود سن ۱۵–۱۶ سالگی، درمان تنها با ارتودنسی کافی نخواهد بود.
اگر پستانک یا شیشه شیر تا بعد از ۲ سالگی ادامه پیدا کند، یکی از علل ایجاد اپن بایت دندانی است. ترک عادت در سن پایین، شانس اصلاح طبیعی را افزایش میدهد.
در صورت عدم درمان، مشکلاتی نظیر اختلال گفتاری، ناتوانی در جویدن مناسب، آسیب به مفصل فک، سایش غیرطبیعی دندان ها و کاهش اعتماد به نفس کودک ایجاد میشود.