دندان اضافه در کودکان ممکن است در نگاه اول موضوع نگران کنندهای بهنظر برسد. اما واقعیت این است که بسیاری از والدین تا زمان رویش ناگهانی یک دندان غیرمنتظره، حتی از وجود چنین مشکلی خبر ندارند! این پدیده که با نام علمی هایپردونشیا شناخته میشود، میتواند روی رشد دندانهای دائمی، زیبایی لبخند و حتی نحوه جویدن کودک تأثیر بگذارد. اگر میخواهید بدانید دندان اضافه چرا ایجاد میشود، چه عوارضی دارد. آیا باید کشیده شود یا نه، و بهترین زمان برای مراجعه به دندانپزشک چه زمانیست، این مقاله را تا انتها بخوانید. اطلاعاتی که در ادامه میآید میتواند شما را از یک درمان دیرهنگام نجات دهد!
دندان اضافه در کودکان چیست و چرا ایجاد میشود؟
دندان اضافه در کودکان که از نظر علمی به آن هایپردونشیا (Hyperdontia) گفته میشود، به رشد یک یا چند دندان بیشتر از تعداد طبیعی اشاره دارد. بهطور معمول، کودکان ۲۰ دندان شیری دارند. اما در برخی موارد ممکن است یک یا چند دندان اضافه در دهان کودک ظاهر شود که بین دندانهای پیشین یا در نواحی پشتیتر دیده میشود. این دندانها میتوانند از نظر شکل، اندازه و موقعیت با سایر دندانها متفاوت باشند.
علت دقیق بروز دندان اضافه هنوز بهطور کامل مشخص نیست، اما عوامل ژنتیکی و زمینه خانوادگی در آن نقش پررنگی دارند. در برخی موارد، وجود دندانهای اضافه با اختلالات مادرزادی یا سندرومهایی مانند سندروم گاردنر یا کلیدوکرانیال دیسپلازی همراه است. همچنین رشد غیرطبیعی در بافتهای دندانی نیز میتواند منجر به تشکیل دندانهای اضافی شود.
اگرچه در بسیاری از موارد دندان اضافه بدون درد یا علامت است. اما ممکن است باعث بینظمی در چینش دندانها، تاخیر در رویش دندانهای دائمی، یا حتی درد و ناراحتی شود. بنابراین شناسایی بهموقع و مراجعه به بهترین دندانپزشک اطفال اهمیت زیادی دارد.
علائم دندان اضافه در کودکان را چگونه تشخیص دهیم؟
تشخیص دندان اضافه در کودکان ممکن است در نگاه اول ساده نباشد، بهویژه اگر این دندان زیر لثه پنهان باشد یا همزمان با دندانهای شیری رشد کند. با این حال، برخی نشانهها میتوانند والدین را نسبت به وجود این مشکل آگاه کنند. در ادامه مهمترین علائم دندان اضافه در کودکان آورده شده است:
- وجود دندانی بیشتر از تعداد طبیعی در دهان کودک
- ظاهر نامرتب یا فشردگی دندانها در یک ناحیه خاص
- تأخیر در رویش دندانهای دائمی بهویژه دندانهای پیشین
- بروز درد، التهاب یا تورم در لثه بدون دلیل مشخص
- مشکل در جویدن یا صحبت کردن در برخی کودکان
- مشاهده دندانی با شکل غیرعادی یا در جای نامناسب
- وجود فاصله زیاد یا چرخش دندانهای اطراف دندان اضافه
- مشاهده دندان زیر لثه در عکس رادیولوژی (حتی اگر قابل مشاهده نباشد)
اگر هر یک از این علائم را در کودک خود مشاهده کردید، مراجعه به دندانپزشک کودک برای بررسی دقیق و گرفتن عکس پانورامیک توصیه میشود. تشخیص زودهنگام میتواند از بروز مشکلات جدیتر جلوگیری کند.
بیشتر بخوانید: پر کردن دندان کودکان
دندان اضافه چه تاثیری بر رشد دندانهای دائمی دارد؟
وجود دندان اضافه در کودکان میتواند روند طبیعی رشد دندانهای دائمی را با اختلال مواجه کند. این دندانهای غیرطبیعی گاهی بدون علامت هستند، اما در بسیاری از موارد باعث مشکلات جدی در نظم و سلامت دندانها میشوند.
یکی از شایعترین تأثیرات دندان اضافه، جلوگیری از رویش دندانهای دائمی است. وقتی فضای فک توسط دندان اضافه اشغال میشود، دندان دائمی زیرین نمیتواند بهدرستی از لثه خارج شود و ممکن است نهفته باقی بماند یا با تأخیر رشد کند. در برخی موارد نیز این دندان باعث میشود دندان دائمی در جهت نامناسب رشد کرده یا به صورت کج و چرخیده دربیاید.
از دیگر تأثیرات منفی میتوان به بههمریختگی ردیف دندانها، ایجاد فاصلههای غیرطبیعی، فشار به ریشه دندانهای مجاور و حتی تغییر شکل فک و لبخند اشاره کرد. در صورت عدم درمان بهموقع، این وضعیت ممکن است نیاز به ارتودنسی پیچیده یا جراحی دندان در آینده ایجاد کند.
به همین دلیل بررسی دقیق وضعیت دندانهای اضافه در سنین پایین اهمیت بالایی دارد تا در صورت لزوم با خارج کردن آنها، مسیر رشد طبیعی دندانهای دائمی حفظ شود.
بیشتر بخوانید: عصب کشی دندان کودکان
روشهای درمان دندان اضافه در کودکان چیست؟
درمان دندان اضافه در کودکان بسته به محل قرارگیری، تعداد، شکل و تأثیر آن بر رشد دندانهای مجاور، میتواند متفاوت باشد. هدف از درمان، پیشگیری از بههمریختگی دندانها، کمک به رویش صحیح دندانهای دائمی و جلوگیری از عوارض طولانیمدت است. در ادامه رایجترین روشهای درمان دندان اضافه را بررسی میکنیم:
مراقبت و پایش منظم (در موارد بدون عارضه)
اگر دندان اضافه باعث ایجاد هیچگونه مشکلی در فک یا دندانهای اطراف نشده باشد و کودک هنوز در سن رشد دندانهای شیری است، دندانپزشک ممکن است تنها به بررسیهای دورهای و عکسبرداری منظم بسنده کند. این رویکرد در مواردی که دندان اضافه بدون درد و بیتحرک است، کاربرد دارد.
کشیدن دندان اضافه
شایعترین روش درمان در مواردی است که دندان اضافه باعث اختلال در رویش دندانهای دائمی، بینظمی در ردیف دندانها یا مشکلات زیبایی شده باشد. بسته به شرایط، کشیدن دندان ممکن است در مطب دندانپزشک یا در شرایط خاص تحت بیهوشی در کلینیک انجام شود.
جراحی دندان نهفته
اگر دندان اضافه بهصورت نهفته زیر لثه قرار داشته باشد و در عکس رادیولوژی دیده شود، ممکن است نیاز به جراحی تخصصی دهان و فک داشته باشد. این جراحی معمولاً برای دندانهایی انجام میشود که در مسیر رویش دندانهای دائمی اختلال ایجاد کردهاند.
درمان ارتودنسی بعد از کشیدن دندان
در بسیاری از موارد، پس از برداشتن دندان اضافه، کودک به درمان ارتودنسی نیاز پیدا میکند تا فضای دندانها اصلاح شده و نظم طبیعی به فک بازگردد.
در نهایت، تشخیص روش درمان مناسب تنها با بررسی دقیق توسط دندانپزشک کودک یا متخصص ارتودنسی امکانپذیر است. شروع درمان در زمان مناسب، میتواند از نیاز به درمانهای پیچیدهتر در آینده جلوگیری کند.
آیا کشیدن دندان اضافه در کودکان ضروری است؟
در بسیاری از موارد، کشیدن دندان اضافه در کودکان ضروری است. اما تصمیم نهایی بستگی به محل دندان، سن کودک، و تأثیر آن بر دندانهای دائمی دارد. اگر دندان اضافه باعث مسدود شدن مسیر رویش دندانهای دائمی، نامرتبی ردیف دندانها، یا مشکلات زیبایی و عملکردی شده باشد، دندانپزشک توصیه به خارج کردن آن میکند.
با این حال، اگر دندان اضافه بدون علامت باشد و رشد سایر دندانها را مختل نکرده باشد، دندانپزشک ممکن است تصمیم به پایش منظم و عکس برداری دورهای بگیرد تا وضعیت در آینده بررسی شود. در برخی کودکان، دندان اضافه بهصورت نهفته در لثه باقی میماند و تنها در عکس رادیولوژی دیده میشود. در این موارد نیز با توجه به احتمال بروز مشکلات در آینده، کشیدن آن توصیه میشود.
بهطور کلی، درمان زودهنگام و تصمیمگیری بهموقع درباره کشیدن دندان اضافه، میتواند از ارتودنسی سنگین یا جراحیهای پیچیده در آینده پیشگیری کند. مشاوره با متخصص دندانپزشکی کودکان یا ارتودنسی برای انتخاب بهترین زمان و روش درمان بسیار ضروری است.
بهترین زمان مراجعه به دندانپزشک برای دندان اضافه کودک
بهترین زمان برای مراجعه به دندانپزشک در صورت مشکوک بودن به دندان اضافه، حدود ۶ تا ۷ سالگی است. یعنی زمانی که دندانهای دائمی جلویی در حال رویش هستند یا باید شروع به رویش کنند. در این سن، اگر دندان دائمی در زمان طبیعی خود ظاهر نشود یا دندان اضافه بهصورت غیرمنتظره در لثه دیده شود، باید به دندانپزشک کودک مراجعه کرد.
همچنین اگر متوجه شدید دندانهایی با شکل غیرعادی یا جای نامناسب در دهان کودک ظاهر شدهاند، یا در عکسبرداری دورهای توسط دندانپزشک، دندان نهفته اضافه مشاهده شد، نباید درمان را به تعویق انداخت. درمان زودهنگام، بهویژه پیش از رشد کامل دندانهای دائمی، باعث میشود دندانها بهصورت طبیعی ردیف شوند و نیاز به درمانهای پیچیدهتر مانند ارتودنسی کاهش یابد.
در نهایت، معاینه منظم دندانپزشکی هر شش ماه یک بار به شناسایی زودهنگام چنین مشکلاتی کمک زیادی میکند، حتی اگر علائم واضحی وجود نداشته باشد.
سوالات متداول
خیر، در برخی موارد دندان اضافه بدون هیچ علائم یا مشکلی در دهان کودک وجود دارد و ممکن است حتی نیازی به درمان نداشته باشد. با این حال، بیشتر اوقات باید تحت نظر دندانپزشک باشد تا از بروز عوارض جلوگیری شود.
خیر، دندان اضافه پس از کشیدن مجددا رشد نمیکند، زیرا ریشه آن کاملا برداشته میشود. اما در موارد نادر که دندان اضافه نهفته چندگانه وجود دارد، ممکن است نیاز به بررسیهای دقیقتر و پیگیریهای بعدی باشد.
دندان اضافه میتواند هم در فک بالا و هم در فک پایین ایجاد شود، اما شایعترین محل آن فک بالا، مخصوصا ناحیه پیشین است. وجود دندان اضافه در فک پایین کمتر دیده میشود ولی امکانپذیر است.
سخن پایانی
دندان اضافه در کودکان ممکن است در ابتدا بیاهمیت بهنظر برسد. اما اگر بهموقع تشخیص داده نشود، میتواند منجر به مشکلاتی جدی در نظم دندانها و رشد صحیح فک شود. مراجعه زودهنگام به دندانپزشک، بررسیهای دقیق رادیولوژیک و در صورت نیاز، کشیدن دندان اضافه، میتواند از درمانهای پیچیدهتر در آینده جلوگیری کند. اگر در کودک خود نشانههایی از دندانهای غیرطبیعی مشاهده کردید، توصیه میشود برای ارزیابی تخصصی به دکتر مارال قربانزاده، دندانپزشک باتجربه در حوزه دندانپزشکی کودکان، مراجعه کنید. تا با یک برنامه درمانی مناسب، از سلامت دهان و دندان کودک خود اطمینان حاصل کنید.