برفک دهان نوزادان یکی از آن مشکلاتی است که ناگهانی ظاهر میشود و والدین را نگران میکند. وقتی لکههای سفید کوچک داخل دهان نوزاد دیده میشود، اولین سوال این است که «آیا طبیعی است یا باید به پزشک مراجعه کنم؟». نکته جالب اینجاست که برفک دهان هم شایع است و هم درمانپذیر، اما اگر به موقع تشخیص داده نشود میتواند نوزاد را بیقرار و تغذیه او را سخت کند. همین موضوع باعث میشود والدین دنبال نشانهها، علتها و بهترین راههای درمان آن باشند. این مقدمه دقیقاً برای همین نوشته شده؛ تا شما را یک قدم جلوتر ببرد و با خیال راحت بتوانید وضعیت دهان کوچولوی خود را بررسی کنید.
علائم شایع برفک دهان در نوزادان
برفک دهان با چند نشانه مشخص خودش را نشان میدهد و اگر والدین آنها را بشناسند، خیلی سریع میتوانند مشکل را تشخیص بدهند. این علائم بیشتر در دهان و رفتار نوزاد دیده میشوند و توجه به آنها کمک میکند درمان بهموقع انجام شود.
- وجود لکههای سفید روی زبان، لثه و داخل گونه
- بیقراری هنگام شیر خوردن
- کم شدن میل به تغذیه
- قرمزی یا التهاب داخل دهان
- ترکخوردگی گوشه لبها
- احساس درد یا ناراحتی هنگام مکیدن
بیشتر بخوانید: تبخال دهان در کودکان
دلایل ایجاد برفک دهان در نوزادان
دلایل ایجاد برفک دهان در نوزادان به رشد بیش از حد یک نوع قارچ به نام کاندیدا مربوط میشود. اما عوامل مختلفی میتوانند شرایط را برای رشد این قارچ فراهم کنند. مهم است والدین این علتها را بدانند تا هم بتوانند از بروز آن پیشگیری کنند و هم در صورت ایجاد، سریعتر مشکل را تشخیص دهند.
- سیستم ایمنی ضعیف یا تکاملنیافته نوزاد
- مصرف آنتیبیوتیک توسط مادر یا نوزاد
- باقی ماندن شیر روی زبان و ایجاد محیط مرطوب و مناسب برای رشد قارچ
- عدم ضدعفونی پستانک، شیشه شیر یا سرشیشه
- ابتلای مادر به عفونت قارچی نوک سینه و انتقال آن به نوزاد هنگام شیردهی
- تعریق زیاد یا رطوبت مداوم اطراف دهان نوزاد
روشهای تشخیص برفک دهان توسط پزشک
پزشک در مرحله اول با معاینه ظاهری دهان نوزاد شروع میکند. وجود لکههای سفید، ضخیم و چسبیده روی زبان، لثهها یا داخل گونهها اولین نشانهای است که به آن توجه میشود. پزشک بررسی میکند که آیا این لکهها با یک دستمال مرطوب پاک میشوند یا خیر؛ چون برفک دهان برخلاف رسوب شیر بهراحتی پاک نمیشود و زیر آن سطحی قرمز و ملتهب دیده میشود.
در مرحله بعد، پزشک سابقه پزشکی نوزاد و مادر را مرور میکند. مصرف آنتیبیوتیک، مشکلات سیستم ایمنی، عفونت قارچی نوک سینه مادر یا استفاده از وسایل تغذیه غیربهداشتی از مهمترین مواردی هستند که بررسی میشوند. این اطلاعات به بهترین دندانپزشک اطفال کمک میکند علت ایجاد برفک مشخص شود و درمان مناسبتری انتخاب گردد.
در برخی موارد نادر که علائم شدید باشند یا درمان به کندی پیش برود، پزشک ممکن است نمونه برداری از سطح دهان انجام دهد. این کار با یک سواب نرم انجام میشود تا نوع قارچ و شدت عفونت مشخص شود. نتیجه این بررسی به پزشک اجازه میدهد بفهمد آیا مشکل فقط برفک دهان است یا نیاز به بررسیهای بیشتری وجود دارد.
بیشتر بخوانید: عفونت دندان در کودکان
درمانهای رایج برای برفک دهان نوزاد
درمان برفک دهان نوزاد سخت و پیچیده نیست؛ فقط کافی است چند کار ساده را درست انجام دهیم. بیشتر وقتها پزشک با یک داروی مناسب و چند نکته بهداشتی کمک میکند تا مشکل خیلی سریع بهتر شود. در ادامه یک جدول ساده و قابل فهم گذاشتم تا کاملاً روشن شود هر روش چطور به بهبود نوزاد کمک میکند.
| روشهای درمان | توضیح ساده و کامل |
| قطره یا ژل ضد قارچ | اولین کاری که پزشک انجام میدهد تجویز داروی ضدقارچ مثل نیستاتین است. این دارو را باید چند بار در روز روی لکههای سفید بزنید. ممکن است ظاهر دهان خیلی زود بهتر شود، اما مهم است دارو را تا آخر دوره ادامه بدهید تا قارچ دوباره برنگردد. ژل میکونازول هم گاهی تجویز میشود، اما باید خیلی با دقت و طبق دستور پزشک استفاده شود. |
| درمان همزمان مادر شیرده | اگر مادر به نوزاد شیر میدهد، ممکن است پزشک برای او هم کرم ضدقارچ بدهد؛ حتی اگر هیچ علامتی نداشته باشد. این کار برای این است که قارچ مدام بین مادر و نوزاد جابهجا نشود. مادر باید بعد از هر بار شیر دادن کمی از کرم را روی نوک سینه بزند و آن را خشک نگه دارد. |
| ضدعفونی وسایل نوزاد | تمام وسایلی که وارد دهان نوزاد میشوند باید هر روز خوب شسته و ضدعفونی شوند. مثل پستانک، شیشه شیر، سرشیشه و حتی اسباببازیهایی که نوزاد میجود. این کار کمک میکند قارچ دوباره رشد نکند و درمان خیلی سریعتر جواب بدهد. |
| تمیز کردن دهان نوزاد | قبل از اینکه دندانها رشد کنند هم باید دهان نوزاد تمیز شود. یک گاز استریل یا پارچه نرم را کمی خیس کنید و روزی دو سه بار بهآرامی روی زبان و داخل دهان بکشید. این کار باعث میشود شیر خشک نشود و قارچ کمتر رشد کند. |
| کمک به تقویت بدن نوزاد | گاهی نوزادانی که سیستم ایمنی ضعیفتری دارند بیشتر به برفک دهان دچار میشوند. تغذیه خوب، خواب کافی و آرامش نوزاد کمک میکند بدنش راحتتر با عفونت مقابله کند. اگر نوزاد مشکل خاصی داشته باشد، پزشک ممکن است بررسیهای بیشتری انجام دهد. |
راههای پیشگیری از بروز برفک دهان در نوزادان
پیشگیری از برفک دهان در نوزادان با چند کار ساده و روزمره ممکن است. یکی از مهمترین کارها تمیز نگهداشتن وسایلی است که نوزاد در دهان میگذارد. پستانک، شیشه شیر، سرشیشه و حتی اسباببازیهای کوچک باید هر روز شسته و ضدعفونی شوند تا محیطی برای رشد قارچ باقی نماند. همین کار ساده میتواند جلوی بیشتر موارد برفک را بگیرد.
نکته بعدی، رعایت بهداشت دهان خود نوزاد است. حتی اگر هنوز دندان ندارد، بهتر است روزی یکی دو بار با یک گاز استریل یا پارچه نرم و نمدار، زبان و داخل دهانش را بهآرامی تمیز کنید. این کار نمیگذارد شیر در دهان خشک شود و محیط مرطوب و مناسب برای رشد قارچ ایجاد شود. اگر نوزاد شیر مادر میخورد، توجه به بهداشت نوک سینه مادر هم اهمیت زیادی دارد.
در نهایت، تقویت بدن نوزاد نقش مهمی در پیشگیری دارد. خواب کافی، تغذیه منظم و دور بودن از محیطهای خیلی گرم و مرطوب کمک میکند بدن او قویتر شود و راحتتر با قارچها مقابله کند. اگر مادر یا نوزاد مجبور به مصرف آنتیبیوتیک هستند، بهتر است در این دوران با دقت بیشتری دهان و وسایل نوزاد تمیز شوند تا احتمال بروز برفک کمتر شود.
چه زمانی برای برفک دهان نوزاد باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر لکههای سفید داخل دهان نوزاد بعد از چند روز بهتر نشدند یا حتی بیشتر شدند، بهتر است حتماً به پزشک مراجعه کنید. همچنین اگر نوزاد هنگام شیر خوردن گریه میکند، بیقرار است، وزنش کمتر اضافه میشود یا بهطور واضح درد دارد، نیاز به بررسی توسط پزشک وجود دارد. در مواردی که برفک مدام عود میکند، مادر ناگهان درد نوک سینه پیدا میکند یا نوزاد همزمان تب و ضعف دارد، مراجعه سریعتر ضروری است تا پزشک علت را دقیقتر بررسی کند و درمان مناسبتری تجویز شود.
سخن پایانی
در مجموع، برفک دهان کودکان مشکلی شایع و بیخطر است، اما شناخت علائم و شروع زودهنگام درمان باعث میشود نوزاد سریعتر راحت شود و عفونت عود نکند. رعایت چند نکته ساده مثل تمیز کردن دهان، ضدعفونی وسایل و توجه به رفتار نوزاد میتواند از بیشتر موارد پیشگیری کند. اگر هم علائم طولانی شد یا کودک بیقرار بود، بهترین کار مراجعه به پزشک است تا درمان درست انجام شود. در چنین مواقعی، متخصصانی مثل دکتر مارال قربانزاده میتوانند بهصورت دقیق وضعیت کودک را بررسی کرده و راهنماییهای لازم را ارائه دهند.
سوالات متداول
بله، برفک دهان ناشی از قارچ کاندیداست و در برخی شرایط میتواند از نوزاد به مادر، خواهر و برادر یا حتی پدر منتقل شود، مخصوصا از طریق تماس مستقیم یا استفاده مشترک از وسایل دهانی. رعایت بهداشت وسایل و دستها بهترین راه پیشگیری است.
خیر، برفک دهان روی رشد دندانها تاثیر نمیگذارد. فقط ممکن است نوزاد هنگام شیر خوردن کمی درد داشته باشد یا از غذا خوردن امتناع کند، اما پس از درمان مشکل رشد دندانها برطرف میشود.
در بیشتر موارد برفک دهان نیاز به درمان ساده با داروهای ضد قارچ دارد و با رعایت بهداشت دهان و وسایل، سریع بهبود پیدا میکند. اما گاهی بدون درمان، مشکل ادامه پیدا میکند یا عود میکند، بنابراین مراجعه به پزشک برای تجویز داروی مناسب بهتر است.