فلوروزیس در کودکان یک تغییر در ظاهر مینای دندان است که به دلیل مصرف بیش از حد فلوراید در سنین پایین رخ میدهد. این عارضه زمانی رخ میدهد که کودک قبل از 8 سالگی، که دندانها در حال رشد و شکلگیری هستند، به مدت طولانی و به مقدار زیاد فلوراید مصرف کند. شایعترین نوع فلوروزیس در کودکان به صورت رگههای مات سفید رنگ روی دندانها نمایان میشود و معمولا بر عملکرد دندان تاثیر نمیگذارد و درد ایجاد نمیکند. این فلوراید از منابع مختلفی مانند خمیر دندان، آب آشامیدنی یا مکملهای خوراکی فلوراید وارد بدن کودک میشود.
فلوروزیس دندان در کودکان چیست؟
فلوروزیس در دندان (Dental fluorosis) نوعی ناهنجاری مینای دندان است که در اثر مصرف بیش از حد فلوراید در دوران رشد دندانها در کودکی ایجاد میشود. این عارضه تنها زمانی رخ میدهد که دندانها هنوز در حال شکلگیری هستند و پس از رویش کامل دندان دیگر ایجاد نمیشود. شدت فلوروزیس میتواند از لکههای سفید و کمرنگ تا تغییر رنگ قهوهای و ناصافی سطح دندان متفاوت باشد.
بیشتر بخوانید: مکیدن انگشت شست در کودکان
علت بروز فلوروزیس در کودکان در سنین پایین
لکه سفید روی دندان کودکان به دلیل اینکه بیشترین و مستقیمترین تاثیر را بر مینای دندان دارد، با عنوان فلوروزیس دندانی شناخته میشود. این عارضه در نتیجه دریافت بیش از حد فلوراید در دوران کودکی، زمانی که دندانها در حال رشد هستند، به وجود میآید. منابعی که میتوانند باعث ورود فلوراید اضافی به بدن کودک و در نهایت بروز فلوروزیس شوند عبارتند از:
- آب آشامیدنی: در برخی مناطق، آب لولهکشی حاوی مقادیر بالای فلوراید است. مصرف مداوم این آب در کودکان خردسال میتواند عامل مهمی در بروز فلوروزیس باشد.
- خمیردندانهای حاوی فلوراید: اگر کودکان زیر 8 سال از خمیردندان بزرگسالان یا خمیردندان با دز بالای فلوراید استفاده کنند، یا در هنگام مسواک زدن خمیر دندان را ببلعند، احتمال دریافت فلوراید بیش از حد وجود دارد.
- مکملهای فلورایدی: مکملهایی مانند قطرهها یا قرصهای فلوراید در صورت تجویز نامناسب یا مصرف همزمان با آب حاوی فلوراید، میتوانند باعث افزایش میزان فلوراید دریافتی و بروز لکه سفید روی دندان کودکان شوند.
بیشتر بخوانید: ترس کودکان از دندانپزشکی
علائم فلوروزیس کودکان چگونه است؟
علائم فلوروزیس یا لکه سفید روی دندان کودکان شامل موارد زیر است:
- فلوروزیس جزئی: مینای دندان دچار تغییرات خفیف میشود که به شکل رگههای نازک سفید یا زرد رنگ پراکنده روی دندانها ظاهر میشوند. این حالت معمولا تاثیر زیادی بر ظاهر ندارد.
- فلوروزیس خیلی ملایم: لکههای سفید و کدر کمتر از 25 درصد از سطح دندان را میپوشانند و از فاصله نزدیک قابل مشاهدهاند، اما زیاد جلب توجه نمیکنند.
- فلوروزیس ملایم: حدود نیمی از سطح دندانها با لکههای سفید و مات پوشیده میشود که بیشتر از حالت قبلی قابل تشخیص بوده و تا حدی در ظاهر اثر میگذارد.
- فلوروزیس متوسط: لکهها و رگههای سفید و کدر روی بیش از 50 درصد سطح دندان دیده میشوند و باعث تغییر محسوس در رنگ دندانها میگردند.
- فلوروزیس شدید (حاد): تمام سطح مینای دندان آسیب میبیند، لکههای سفید یا قهوهای به همراه حفرههایی روی دندان ایجاد میشوند که میتوانند ظاهر و استحکام دندان را تحت تاثیر قرار دهند.
بیشتر بخوانید: سن مسواک زدن در کودکان
راههای پیشگیری از فلوروزیس در کودکان
پیشگیری از فلوروزیس دندانی در کودکان، مهمترین و موثرترین راه برای حفظ سلامت دهان و دندان آنها در آینده است. در ادامه، راهکارهای اصلی پیشگیری از این عارضه عنوان میکنیم:
مصرف آب با فلوراید کنترل شده
بهتر است کودکان زیر 8 سال از آبهایی استفاده کنند که میزان فلوراید آنها پایین یا متعادل باشد. ترکیب شیر با آب کمفلوراید میتواند جذب بیش از حد این ماده را کاهش دهد.
استفاده از خمیردندان مخصوص کودکان
خمیردندانهای ویژه کودکان، فلوراید کمتری دارند و بلعیدن آنها خطرناک نیست. در صورت استفاده از خمیردندان بزرگسال، مقدار بسیار کمی (اندازه نخود) استفاده شود.
بررسی سالانه کیفیت آب مصرفی
خانوادههایی که از آب چاه یا منابع غیرشهری استفاده میکنند، باید سالانه نسبت به آزمایش فلوراید موجود در آب اقدام کنند تا از غلظت بیش از حد آن مطلع شوند.
تغذیه مناسب
کاهش مصرف غذاهای اسیدی و شیرین، بهخصوص نوشیدنیهای گازدار و میانوعدههای صنعتی، میتواند احتمال بروز فلوروزیس و دیگر آسیبهای مینای دندان را کاهش دهد.
معاینه منظم دندانها توسط متخصص
مراجعه دورهای به دندانپزشک، مخصوصا دندانپزشک کودکان، به تشخیص زودهنگام و جلوگیری از پیشرفت لکه سفید روی دندان کودکان کمک زیادی میکند.
بیشتر بخوانید: پالپکتومی دندان شیری
درمان فلوروزیس دندان کودکان چگونه انجام میشود؟
درمان فلوروزیس در کودکان بستگی به شدت عارضه دارد. گاهی اوقات این بیماری خفیف است و فقط به شکل لکه سفید روی دندان کودکان دیده میشود که نیازی به درمان خاصی ندارد و صرفا با نظارت دورهای کنترل میشود. اما در مواردی که ظاهر دندانها به شکل قابل توجهی تحت تاثیر قرار گرفته، میتوان از روشهای زیر برای بهبود ظاهر دندانها استفاده کرد:
میکرو سایش یا پولیش ملایم
در موارد خفیف، دندانپزشک میتواند با استفاده از مواد ساینده بسیار ظریف، لایه سطحی مینای دندان را بتراشد و لکههای سفید را کمرنگتر یا حذف کند. این روش ساده، غیر تهاجمی و بدون درد است.
باندینگ دندان (کامپوزیت رزینی)
برای فلوروزیس متوسط، دندان ممکن است نیاز به ترمیم داشته باشد. در این روش دندانپزشک بخشی از سطح آسیبدیده را حذف کرده و سپس از مادهای همرنگ دندان (رزین کامپوزیت) برای بازسازی شکل و رنگ طبیعی دندان استفاده میکند. اگر ترمیم کل سطح جلویی دندان انجام شود، به آن ونیر کامپوزیت میگویند.
روکش یا ونیر چینی
در موارد شدید فلوروزیس که سطح وسیعی از دندانها آسیب دیده، دندانپزشک ممکن است از روکشهای چینی نازک (پرسلن) استفاده کند. ابتدا سطح دندان کمی سوهان زده میشود و سپس ونیر سفارشی ساخته شده روی دندان چسبانده میشود. این روش ماندگار و زیباست و دندانها کاملا طبیعی به نظر میرسند.
نگاهی کلی به فلوروزیس در کودکان
فلوروزیس در کودکان اغلب به دلیل مصرف بیش از حد فلوراید در دوران رشد دندانها ایجاد میشود و معمولا یک مشکل زیبایی است نه عملکردی. این عارضه با کنترل منابع فلوراید مانند آب، خمیر دندان و مکملها بهراحتی قابل پیشگیری است. در صورت بروز، روشهای درمانی مانند میکروسایش، باندینگ یا استفاده از ونیرها میتوانند به بهبود ظاهر دندان کمک کنند. مراجعه منظم به دندانپزشک و آموزش والدین، کلید حفظ سلامت دندانهای کودک است.
سوالات متداول
فلوروزیس در بزرگسالی به طور ناگهانی بروز نمیکند، اما علائم آن که در دوران کودکی آغاز شدهاند، در صورت عدم درمان و مراقبت ممکن است در بزرگسالی بدتر شوند.
شدت فلوروزیس بستگی به دز فلوراید، مدت زمان مصرف آن و سن دریافت این دز بالا دارد، بهطوریکه هرچه دز و مدت زمان بیشتر و سن حساستر باشد، شدت بیماری نیز بیشتر خواهد بود.
والدین باید از تجویز خودسرانه مکملهای فلوراید برای کودکان اجتناب کنند و قبل از استفاده از هر نوع محصول حاوی فلوراید، با دندانپزشک کودک مشورت کنند تا از مصرف بیش از حد فلوراید و بروز مشکلاتی مانند فلوروزیس جلوگیری شود.